Miasto, które pamięta
-
Kaplica Oleśnickich
Tu, pod kopułą z freskami, spoczywa tajemniczy powstaniec z 1863 roku.
Wczesnobarokowa kaplica wzniesiona w latach 1611–1620 z funduszy kasztelana Mikołaja Oleśnickiego jako grobowiec rodzinny. Później opat Mirecki przeniósł tu relikwie Krzyża Świętego, czyniąc z niej serce kultu.
Szalony faktW podziemiach, obok trumien magnatów i opata Sierakowskiego, leży nieznany powstaniec styczniowy z 1863 roku.
Fot. Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.5
1 min pieszo · 70 m
Gołoborze na Łysej Górze
Morze kamieni, gdzie miały zlatywać się czarownice
Zbocza Łysej Góry pokrywa gołoborze — rumowisko kwarcytowych głazów niemal bez gleby i drzew. To ślad epoki lodowej: mróz przez tysiące lat rozłupał skałę w kamienne morze, które spełza ze szczytu.
Szalony faktTo właśnie z tymi głazami i wałem kultowym na szczycie wiąże się dawna legenda o sabacie czarownic na Łysej Górze.
1 min pieszo · 10 m
Muzeum Misyjne na Świętym Krzyżu
Tu Biblia przemawia w języku Eskimosów, a mury klasztoru pamiętają więzienie
- do środka z biletem
W zachodnim skrzydle dawnego klasztoru benedyktynów ojcowie oblaci zgromadzili przedmioty z całego świata. Są tu afrykańskie ozdoby, japońskie stroje, a nawet wypchane dzikie zwierzęta przywiezione przez misjonarzy.
Szalony faktW zbiorach muzeum znajduje się Biblia w języku eskimoskim – jeden z najbardziej zaskakujących eksponatów kolekcji misyjnej
Fot. Polimerek, CC BY-SA 3.0
1 min pieszo · 40 m
Bazylika Świętokrzyska
Tu Jagiellonowie modlili się przed Grunwaldem i przechowuje się relikwię Krzyża
Za murami tej świątyni kryje się najstarsze polskie sanktuarium, do którego siedmiokrotnie przybywał Jagiełło, a dziesięciokrotnie Kazimierz Jagiellończyk. W architekturze splatają się romańskie fundamenty Krzywoustego, gotyk Jagiellonów i barokowe wieże, które przetrwały szwedzki rabunek i austriacki wybuch.
Szalony faktW 1306 roku Władysław Łokietek przekazał benedyktynom relikwie Drzewa Krzyża Świętego, które według legendy podarował węgierski królewicz Emeryk.
Fot. Jakub Hałun, CC BY-SA 3.0
1 min pieszo · 40 m
Więzienie Ciężkie na Świętym Krzyżu
Najcięższe więzienie w Polsce, zwane «polskim Sachalinem»
Na Łysej Górze, gdzie przez wieki modlili się benedyktyni, carskie władze urządziły katorgę, gdzie księża „zdrożni” marzli i umierali od surowego klimatu. Później osadzeni pisali tu powieści i wzniecili zbrojny bunt.
Szalony faktW 1925 roku więźniowie pod wodzą byłego żołnierza Jana Kowalskiego zdobyli broń i próbowali wydostać się na zewnątrz, ale powstrzymali ich okoliczni mieszkańcy i strażacy uzbrojeni w broń z prywatnej kolekcji naczelnika Butwiłowicza.
1 min pieszo · 80 m
Święty Krzyż
Góra, która dała nazwę całemu województwu
Zalesiona część miasta Nowa Słupia, obejmująca Łysą Górę. To właśnie tutaj, na szczycie, stoi starożytny kompleks klasztorny, od którego wzięło się miano tego miejsca i całego województwa świętokrzyskiego.
Szalony faktNazwa całego województwa świętokrzyskiego pochodzi od góry Święty Krzyż, wokół której wyrosła ta część miasta.
Pozostałe przystanki (4)
1 min pieszo · 20 m
Muzeum Przyrodnicze Świętokrzyskiego Parku Narodowego
Ostatnie schronienie muzealnych zbiorów na świętej górze, które zniknęło w 2026 roku
- do środka z biletem
W murach dawnego opactwa benedyktynów na Łysej Górze od 1972 roku pokazywano żywą historię gór: od prehistorycznych skamielin po huty szkła. W 2010 roku ekspozycję całkowicie przekształcono w multimedialną podróż, ale szesnaście lat później muzeum zamknięto, a jego skarby rozjechały się po różnych zakątkach regionu.
Szalony faktOd lipca 2026 roku muzeum nie działa: część eksponatów trafiła do Bodzentyna, a pozostałe czekają na nowe Centrum Edukacyjne w Nowej Słupi, którego otwarcie zaplanowano na jesień 2028 roku.
1 min pieszo · 60 m
Opactwo Świętokrzyskie
Przechowuje relikwie Drzewa Krzyża Świętego, od których wzięło nazwę całe wzgórze.
Benedyktyńskie opactwo na Łysej Górze, ufundowane przez Bolesława Krzywoustego, było najważniejszym sanktuarium Królestwa Polskiego za czasów Jagiellonów. To tu, według legendy, węgierski królewicz Emeryk podarował relikwie Krzyża Świętego.
Szalony faktKról Władysław Jagiełło odwiedzał to opactwo siedmiokrotnie, między innymi w drodze pod Grunwald.
Fot. SchiDD, CC BY-SA 4.0
3 min pieszo · 220 m
RTCN Święty Krzyż
Betonowy olbrzym na Łysej Górze, który widzi pół Polski
Ta 157-metrowa wieża, wbita w skaliste podłoże obok klasztoru, od 1966 roku wysyła sygnał radiowo-telewizyjny na sześć województw. Jej sercem jest radziecka aparatura „Tesla”, a głos słychać nawet 150 kilometrów dalej.
Szalony faktPremier Józef Cyrankiewicz osobistą decyzją przełamał opór Ministerstwa Leśnictwa i miłośników puszczy, zezwalając na budowę wieży na terenie parku narodowego.
Fot. Original uploader was Goku122, CC BY-SA 3.0
5 min pieszo · 340 m
Łysa Góra
Święta góra, gdzie czarownice odprawiały sabaty, a królowie pielgrzymowali
Łysa Góra w Górach Świętokrzyskich to miejsce, gdzie pogańskie kamienie sąsiadują z chrześcijańskim sanktuarium. Na szczycie zachowały się pozostałości wału kultowego dawnych Słowian, a obok stoi klasztor z relikwiami krzyża, na którym według legendy umarł Chrystus.
Szalony faktBudowę pogańskiego wału kultowego przerwano po przyjęciu chrześcijaństwa — pozostał niedokończony.
Fot. Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
