Miasto, które pamięta
-
Kamienica Roeslera i Hurtiga
Pierwszy na ziemiach polskich nowoczesny dom handlowy, stworzony przez czeskich kupców.

Pod koniec XVIII wieku czescy i morawscy kupcy Roeslerowie i Hurtig kupili ziemię od hrabiego Małachowskiego i wznieśli tu rewolucyjny dom handlowo-mieszkalny. Był to pierwszy na ziemiach polskich budynek ze specjalnie zaprojektowanymi witrynami wystawowymi, jeden z najdroszych i najbardziej luksusowych w Warszawie. Mimo bankructwa ich przedziębiorstwa w 1794 roku, kamienica posostała własnośią rodziny jeszce przez dziewięć lat. Dziś widzą Państwo budynek odbudowany po 70-procentowym zniszczeniu w czasie II wojny światowej, zachowujący ducha ambitnego XVIII wieku.
Szalony faktW 1839 roku otwarto tu piwiarnię «Pod Nadzieją», która jako pierwsza w Warszawie serwowała piwo bawarskie i stała się ulubionym lokalem młodych literatów z «Cyganerii Warszawskiej».
Fot. Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 pl
2 min pieszo · 160 m
Pałac Prymasowski
Tu rosyjski poseł dyktował warunki, a wieki później żegnano pisarkę

W listopadzie 1767 roku w tych murach delegacja sejmowa prowadziła rozmowy z rosyjskim posłem Nikołajem Repninem o równouprawnieniu innowierców — rozmowa, która kosztowała Rzeczpospolitą niepodległość. Później pałac przetrwał potop szwedzki, pożary i generalną przebudowę w stylu klasycystycznym. Dziś mieści się tu butikowy hotel Bellotto, gdzie zamiast prymasów nocują podróżni, a w Sali Kolumnowej stała niegdyś trumna Marii Dąbrowskiej.
Szalony faktW 1965 roku w Sali Kolumnowej pałacu wystawiono trumnę z ciałem pisarki Marii Dąbrowskiej — świecki budynek stał się miejscem pożegnania z klasyczką polskiej literatury.
Fot. MM, Public domain
8 min pieszo · 620 m
Grób Nieznanego Żołnierza
Fragment pałacu, który wysadzono, ale nie wymazano
Arkady to wszystko, co zostało z Pałacu Saskiego, wysadzonego przez Niemców w 1944 roku. Całą dobę stoi tu warta honorowa.
Szalony faktSzczątki żołnierza w 1925 roku wybrano losowaniem spośród poległych w walkach o Lwów. Los ciągnęła Jadwiga Zarugiewiczowa — matka żołnierza zaginionego bez wieści.
Fot. Alina Zienowicz Ala z, Public domain
4 min pieszo · 310 m
Zachęta
Galeria, w której zabito prezydenta

10 min pieszo · 770 m
Pomnik Tadeusza Kościuszki
Bohater dwóch rewolucji, na którego pomnik czekano prawie 200 lat.

Wyobraź sobie człowieka, który fortyfikował West Point dla Jerzego Waszyngtona, a następnie poprowadził desperackie powstanie przeciwko rosyjskim i pruskim armiom w Warszawie. To miejsce poświęcone jest Tadeuszowi Kościuszce — bohaterowi narodowemu Białorusi, Polski i USA, którego życie było nieustanną walką o wolność. Brązowa figura, stworzona jeszcze w 1910 roku, pojawiła się tu dopiero sto lat później, w 2010 roku, po długiej serii nieudanych prób i zmianie epok. Wpatrz się w twarz generała — zdaje się, że wciąż spogląda na miasto, którego niegdyś bronił.
Szalony faktŚrodki na ten pomnik przekazał bank, ale pod warunkiem, że monument będzie zwrócony twarzą do jego siedziby, a nie do Zamku Królewskiego, jak pierwotnie planowano.
Fot. Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 pl
7 min pieszo · 490 m
Ulica Próżna i synagoga Nożyków
Ostatni zakątek przedwojennej żydowskiej Warszawy
- ukryta perełka
Na Próżnej zachowały się przedwojenne kamienice czynszowe — rzadkość w tej części miasta. Dwa kroki dalej — synagoga Nożyków, jedyna ocalała przedwojenna synagoga Warszawy.
Szalony faktSynagoga przetrwała wojnę, bo Niemcy urządzili w niej stajnię i magazyn. Dziś znów odbywają się w niej nabożeństwa.
Fot. Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 pl
Pozostałe przystanki (3)
4 min pieszo · 300 m
Synagoga Nożyków
Jak bezdzietna para podarowała Warszawie świątynię, która przetrwała konie i zapomnienie

Wyobraź sobie majowy wieczór 1902 roku: płoną światła, kantor Lewinsohn intonuje modlitwy z chórem, a Zalman Nożyk własnoręcznie wnosi zwoje Tory do nowej arki. Synagoga ta została w całości, od zakupu ziemi po ostatnią cegłę, sfinansowana przez bezdzietną parę kupców — Zalmana i Rywkę Nożyków — by modlili się tu bogaci i biedni. Dziś to główna synagoga Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie, gdzie dostrzeżesz okazałą, lecz utrzymaną w granicach dobrego smaku architekturę, a za wschodnią ścianą kryją się oryginalne witraże, które przetrwały przebudowę z 1923 roku.
Szalony faktPodczas II wojny światowej hitlerowcy zamienili salę modlitw w stajnię dla koni i magazyn paszy, by w 1941 roku niespodziewanie zezwolić na jej ponowne otwarcie dla wiernych.
Fot. Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 pl
11 min pieszo · 830 m
Fragment muru getta
Ceglany mur na podwórku zwykłej kamienicy
- ukryta perełka

Na podwórku między ulicami Sienną i Złotą zachował się jeden z ostatnich fragmentów muru warszawskiego getta z 1940 roku.
Szalony faktDwie cegły z tego muru w 1989 roku wywieziono do Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie — stoi tam jego kopia. Inne są przechowywane w Jad Waszem, Houston i Melbourne.
Fot. Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 pl
17 min pieszo · 1,3 km
Kładka Pamięci na Chłodnej
Most ze światła nad ulicą, która dzieliła getto
- ukryta perełka
W 1942 roku ulica Chłodna była poza gettem, a po obu jej stronach leżały duże i małe getto. Ludzi przeprowadzano drewnianą kładką nad ulicą.
Szalony faktDziś w tym miejscu stoją dwa maszty połączone świecącymi światłowodowymi „strunami” — most ze światła zamiast mostu strachu.